Ngày 09/04/2026, tại Hội trường Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, buổi sinh hoạt khoa học đặc biệt với chủ đề “Giám tuyển Bảo tàng: Thực hành đương đại và Tương lai sáng tạo” đã diễn ra thành công tốt đẹp. Đây là sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động hợp tác chiến lược nhằm xây dựng bộ công cụ Giám tuyển Bảo tàng tại Việt Nam, với sự phối hợp tổ chức giữa Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh và Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, cùng sự đồng hành của Văn phòng UNESCO tại Hà Nội và Viện Đại học Sydney Việt Nam.
Buổi sinh hoạt có sự tham gia của diễn giả PGS. TS. Jane Gavan – Trường Đại học Sydney, Úc; ông Đỗ Phước Trung – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh; ông Lê Văn Thái – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh; ông Nguyễn Đình Thịnh – Phó Trưởng khoa Di sản và Văn hóa dân tộc, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh; cùng lãnh đạo các bảo tàng trên địa bàn thành phố, các chuyên gia di sản, giảng viên và đông đảo sinh viên ngành di sản văn hóa. Không chỉ là một buổi trao đổi chuyên môn, hoạt động này còn góp phần mở rộng nhận thức về vai trò của giám tuyển trong hoạt động bảo tàng hiện nay, đồng thời gợi mở những định hướng cần thiết cho quá trình chuẩn hóa năng lực chuyên môn trong lĩnh vực này tại Việt Nam.
Phát biểu tại chương trình, ông Lê Văn Thái – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc hợp tác quốc tế không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc và động lực quan trọng để mỗi bảo tàng tự làm mới mình. Hướng tới thông điệp năm 2026 của Hiệp hội Bảo tàng Quốc tế (ICOM) “Bảo tàng đoàn kết một thế giới đang chia rẽ”, ông cho rằng các bảo tàng trên địa bàn Thành phố hiện nay cần quan tâm hơn đến công tác đào tạo đội ngũ cán bộ theo hướng hội nhập, có khả năng tham gia xây dựng các dự án nghiên cứu chung và triển khai các hoạt động chuyên môn mang tính chiến lược.
Ông Thái cũng thẳng thắn nhìn nhận, dù đóng vai trò then chốt nhưng hiện nay lĩnh vực giám tuyển bảo tàng vẫn đang thiếu một hệ thống đào tạo chính quy cũng như khung nhận diện nghề nghiệp rõ ràng tại Việt Nam. Buổi sinh hoạt này hứa hẹn như một sự khởi đầu cho việc hoạch định những chính sách cho việc tiếp cận những tư duy mới từ các chuyên gia, đồng thời giúp đội ngũ cán bộ tiếp cận thêm các quan điểm, kinh nghiệm và phương pháp thực hành mới từ quốc tế, hướng tới mô hình “Bảo tàng thông minh” và bền vững.
Trong phần trình bày chuyên đề, PGS.TS. Jane Gavan (Đại học Sydney) đã mang đến một định nghĩa hiện đại và đa chiều về công tác giám tuyển bảo tàng. Theo bà, người giám tuyển ngày nay không chỉ là “người giữ đồ vật” mà đã trở thành những “người kể chuyện”, tham gia kiến tạo diễn ngôn trưng bày, tổ chức mạch kể và kết nối các lớp thông tin lịch sử, ký ức cộng đồng với trải nghiệm của công chúng đương đại. Diễn giả cũng nhấn mạnh vai trò của giám tuyển như những tác nhân thúc đẩy sáng tạo và đối thoại xã hội. Thông qua công nghệ, thiết kế trải nghiệm và kỹ năng kể chuyện đa thanh âm, người giám tuyển sẽ giúp xây dựng niềm tin cộng đồng – một yếu tố then chốt để bảo tàng trở thành điểm đến an toàn và giàu tri thức cho mọi đối tượng khán giả, đặc biệt là giới trẻ.
Bà Jane khẳng định: “Giám tuyển không chỉ là một chức danh cá nhân, đó là một tiến trình lãnh đạo tập thể”. Quan điểm này nhận được sự đồng thuận cao từ phía các đại biểu, khi nó phù hợp với cấu trúc hội đồng khoa học hiện nay của các bảo tàng công lập tại Việt Nam.
Tiếp nối nội dung chuyên đề là phần thảo luận nhóm với sự tham gia của các đại biểu, cán bộ bảo tàng, giảng viên và sinh viên. Các nhóm đã cùng nhau trao đổi, phân tích những thách thức thực tế, từ đó đưa ra một số đóng góp thiết thực cho công tác giám tuyển trong tương lai. Những ý kiến thu nhận từ phần thảo luận được xem là nguồn tham khảo quan trọng cho quá trình xây dựng “Bộ công cụ thí điểm” về giám tuyển bảo tàng trong thời gian tới.
Phần tham gia đóng góp ý kiến của các nhóm thảo luận tại chương trình.
Sự thành công của buổi sinh hoạt khoa học đã mở ra những định hướng quan trọng cho việc đổi mới tư duy giám tuyển tại Việt Nam. Thông qua những thảo luận về bộ công cụ thực hành và kinh nghiệm quốc tế, hệ thống bảo tàng đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình mạnh mẽ hơn. Trong tương lai, việc không ngừng chuẩn hóa chuyên môn và hội nhập sẽ là chìa khóa để bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, mà còn là không gian văn hóa sáng tạo, gắn kết cộng đồng và khẳng định vị thế di sản dân tộc trong thời đại mới.
Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh