Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh hiện đang lưu giữ nhiều bộ sưu tập hiện vật, trong đó có những hiện vật đời thường nhưng mang những giá trị lịch sử đặc biệt. Tờ lịch ngày 30/4/1975 của bà Nguyễn Thị Tính là một trong những hiện vật ý nghĩa gắn liền với Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Đây là một tờ lịch dạng xé ngày, loại phổ biến trong đời sống sinh hoạt của người dân đô thị miền Nam lúc bấy giờ. Trên tờ lịch thể hiện ngày 30 tháng 4 năm 1975, bên cạnh đó là dòng chữ “Ngày giải phóng” được ghi thêm bằng tay – một chi tiết nhỏ nhưng thể hiện rõ sự trân trọng gọi tên thời khắc mà chủ nhân hiện vật đang trực tiếp chứng kiến. Trải qua nhiều năm lưu giữ trong gia đình, hiện vật vẫn giữ được hình dạng cơ bản, mang theo những dấu vết của thời gian và ký ức cá nhân.
Để hiểu đầy đủ giá trị của tờ lịch này, cần đặt hiện vật trong bối cảnh của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước kéo dài từ năm 1954 đến năm 1975. Sau hơn hai thập niên chiến đấu với nhiều gian khổ và hy sinh, đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, trưa ngày 30/4/1975, các mũi tiến công của quân Giải phóng đồng loạt tiến vào trung tâm Sài Gòn, xe tăng húc đổ cổng Dinh Độc Lập, lá cờ giải phóng tung bay trên nóc Dinh – thời khắc đánh dấu sự toàn thắng của chiến dịch và miền Nam được giải phóng, non sông về chung một mối. Từ thời điểm ấy, đất nước bước sang một kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập, thống nhất và xây dựng hòa bình.
Trong bối cảnh đó, mỗi người dân Sài Gòn đã ghi nhớ ngày 30/4 theo những cách khác nhau. Đối với bà Nguyễn Thị Tính, việc giữ lại tờ lịch của ngày hôm ấy – và ghi thêm vài chữ ngắn gọn để đánh dấu – là một cách lưu giữ ký ức. Từ một vật dụng vốn chỉ dùng để theo dõi thời gian trong đời sống hằng ngày, tờ lịch đã trở thành kỷ vật gắn với một dấu mốc đặc biệt của cá nhân và của đất nước. Sau này, hiện vật được gia đình trân trọng gìn giữ và trao tặng cho Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh.
Xét dưới góc độ bảo tàng học, tờ lịch ngày 30/4/1975 mang giá trị ở tính chân thực và khả năng gợi nhớ. Nếu các hiện vật quân sự phản ánh diễn biến và kết quả của chiến thắng trên chiến trường, thì hiện vật này lại phản ánh cách mà sự kiện lịch sử được cảm nhận và lưu giữ trong đời sống thường nhật. Chính những dấu vết giản dị như dòng chữ viết tay đã góp phần làm rõ hơn chiều sâu ký ức mà hiện vật lưu giữ. Tờ lịch không ghi lại một trận đánh cụ thể, nhưng ghi lại chính xác thời điểm mà lịch sử sang trang.
Trong không gian trưng bày, tờ lịch giúp người xem tiếp cận lịch sử từ một góc nhìn gần gũi hơn. Thông qua một vật dụng quen thuộc, người xem có thể hình dung rõ hơn không khí của ngày giải phóng và ý nghĩa của thời điểm đất nước thống nhất. Từ đó, hiện vật không chỉ cung cấp thông tin, mà còn góp phần khơi gợi nhận thức và cảm nhận về giá trị của hòa bình, sự thống nhất và những biến chuyển lớn của lịch sử dân tộc.
Với ý nghĩa đó, tờ lịch ngày 30/4/1975 của bà Nguyễn Thị Tính không chỉ là một kỷ vật gia đình, mà còn là một minh chứng cụ thể cho thời khắc đất nước hoàn toàn thống nhất, đồng thời góp phần lưu giữ và lan tỏa ký ức về ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước – một dấu mốc lịch sử sống mãi trong các thế hệ người dân Việt Nam.
Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh